SAĞLIK VE HASTALIK

SAĞLIK VE HASTALIK

SAĞLIK NEDİR? Sağlık, insanın var oluşuyla ilgili bir kavramdır. Çünkü sağlık insan yaşamının kendisidir. Dünya Sağlık Örgütü Anayasası’na göre sağlığın tanımı şöyledir: “Sağlık, kişinin yalnızca hasta ve sakat olmaması değil, aynı zamanda bedenen, ruhen ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.” Tanımdan da anlaşılacağı üzere, kişinin hasta ve sakat olmaması sağlık için yeterli değildir. Kişinin

SAĞLIK NEDİR?
Sağlık, insanın var oluşuyla ilgili bir kavramdır. Çünkü sağlık insan yaşamının kendisidir. Dünya Sağlık Örgütü Anayasası’na göre sağlığın tanımı şöyledir: “Sağlık, kişinin yalnızca hasta ve sakat olmaması değil, aynı zamanda bedenen, ruhen ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir.” Tanımdan da anlaşılacağı üzere, kişinin hasta ve sakat olmaması sağlık için yeterli değildir. Kişinin sağlıklı sayılabilmesi için hem bedensel ve ruhsal hem de sosyal yönden tam bir iyilik halinde olması gerekir. Çünkü insan organizmasını, çevresel ve sosyal etkileşimlerin dışında ele almak mümkün değildir. Zira her birey biyolojik, fiziki, kültürel, psiko-sosyal ve ekonomik çevresiyle iç içe yaşamaktadır. Bu faktörlerin iyi olması halinde insan sağlıklı olabilmektedir. Aksi ise hastalık ve sakatlıkla karşılaşma halidir. Bu nedenle, sağlığın tanımı “bedensel, ruhsal ve sosyal iyilik haliyle” koşullandırılmıştır.

Bedensel İyilik Hâli:
Bedensel iyilik hâli; organizmanın anatomik yapısının sağlam, homeostatik işleyişinin dengeli olmasıdır. Homeostasi, insan organizmasının yapı ve fonksiyonları arasında belli bir uyumun ve dengenin bulunması durumudur. Sağlıklı bir insanda, çevre koşullarına biyolojik, kimyasal, fiziksel, sosyal vb.) rağmen, iç dengenin sabit tutulmasıdır. İç dengenin korunması için organizmanın işleyişi ve işlevleri daima dengede tutulur. Örneğin kan basıncı, vücut sıcaklığı, nefes alıp-verme, kalbin atış hızı, besinlerin sindirimi ve emilimi, kanın süzülmesi, atık maddelerin boşaltılması gibi fizyolojik işleyişle sağlanan vücudun iç dengesi otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Eğer organizmaya etki yapan dış etmenler organizmanın iç dengesine uyumlu ise sağlıkta iyilik hâli sürdürülür. Örneğin kişinin yeterli ve dengeli beslenmesi, düzenli egzersiz ve dinlenme alışkanlığı, bağışıklanması, temiz su ve güvenli besin tüketmesi, kişisel temizliğine özen göstermesi, temiz bir çevrede yaşaması, çevresiyle uyumlu olması, stressiz bir yaşam sürdürmesi, sağlık kontrollerini düzenli yaptırması gibi davranışları sağlıkta iyilik hâline neden olur. Çünkü bu tür davranışlar, organizmanın kalıtsal yapısını ve iç dengesini koruyan, geliştiren sağlıklı bir yaşam tarzıdır.

Ruhsal İyilik Hâli:
Ruhsal iyilik hâli; Organizmanın zihinsel ve duyuşsal yapısının ve iş- leyişinin dengeli olmasıdır. İç ve dış ortamdan gelen uyarıcıların organizmada duyuşsal ve bilişsel hoşnutluk yaratmasıdır. Kişinin organizması ile çevresi arasında psikososyal etkileşimleri dengelemesi, kendisini sağlam, sağlıklı ve mutlu hissetmesidir. Mutluluk nedir? sorusunun yanıtı ruhsal iyilik hâlidir (Resim 1). Bu nedenle ruhsal iyilik hâlinin oluşabilmesi için; kişinin kendisine ve çevresine ait uyarıcıları (etkileşimleri) denetleyebilmesi, kendi duygularında bir denge (uyum) sağlayabilmesi, diğer insanlar tarafından normal (uygun) karşılanan ve kabul gören davranışlar sergilemesi gerekir.

Ruhsal iyilik hâlinde olan bir insan; kendisiyle barışık, çevresiyle uyumlu, kendi duygularını kontrol edebilen, yeteneklerinin farkında olan, sorunlara olumlu ve hoşgörülü yaklaşan, çözüm arayan, mutlu olan, gülen, insanlara güven duyan, hoşgörülü, sorumluluk taşıyan, keyifli bir yaşam sürdüren duygu ve davranışlar içindedir. Bu tür davranışlar, aynı zamanda organizmanın kalıtsal yapısını ve iç dengesini koruyan duyuşsal bir yaşam tarzıdır.

Sosyal İyilik Hâli:
Sosyal iyilik hâli; kişinin içinde yaşadığı ailesel ve toplumsal koşulların olumlu olmasıdır. Kişinin organizmasına çevresel etmenlerin olumlu yansımasıdır. Eğer kişi sosyal, kültürel, ekonomik, psikolojik, fiziksel bakımdan doğal ve olumlu bir çevrede yaşıyorsa sosyal iyilik hâlinden söz edilebilir. Örneğin kişi temel sağlık ihtiyaçlarını karşılayabiliyorsa, sağlık hizmetlerinden ve planlı eğitim imkânlarından yararlanabiliyorsa, ekonomik bir sıkıntısı yoksa, işi varsa, kazancı iyi ise, beslenme, barınma gibi sorunlarla karşılaşmıyorsa, kötü alışkanlıkları yoksa, diğer insanlarla ilişkileri uyumluysa, yeterince uyuyor ve yeterince dinleniyorsa, durağan bir yaşam sürdürmüyorsa vb. sosyal iyilik hâlinden söz edilir. Bu tür davranışlar insan organizmasına bedensel ve ruhsal iyilik hâli olarak yansır. Hastalık; organizmanın kalıtsal yapısının (hücresel, dokusal) veya iç dengesinin (homeostasi) bozulmasından kaynaklanan bedensel ve ruhsal kötülük hâlidir. Organizmamızı oluşturan hücrelerde, dokularda, organlarda, sistemlerde herhangi bir yapı ya da işlev bozukluğu görülürse tepkisel bir hoşnutsuzluk duyumu alırız (Resim 2). Bu duyumu rahatsızlık ya da hastalık olarak tanımlarız. Rahatsızlık ya da hastalık bir müdahale (tedavi, bakım vb.) ile giderilmezse veya vücut kendi faaliyetleriyle bozulmaları gideremezse ölümle karşı karşıya kalabiliriz. Ya da vücudumuzun savunma mekanizması ve homeostatik gücü sayesinde karşı karşıya kaldığımız rahatsızlıkları veya hastalıkları atlatabiliriz. Hastalıklar organizmayı zorlayan (stresör) içsel (kalıtsal) ve dışsal (çevresel) etkenlerden kaynaklanır. Zorlayıcılar fiziksel, kimyasal, sosyal, mikrobiyolojik (virüsler, bakteriler, parazitler), travmatik, fizyolojik ve psikolojik etmenlerdir. Bu tür olumsuz etmenlerin organizmamızla etkile- şimleri insanın kendi davranışlarıyla yakından ilgilidir. Örneğin kişi yeterli ve dengeli beslenemiyorsa, sağlık koşulları elverişsiz bir evde yaşıyorsa, düzensiz bir yaşam sürdürüyorsa, hijyen kurallarına uymuyorsa, kimyasal maddelerle kirlenmiş yiyecek ve içeceklerle besleniyorsa, kötü koşullarda çalışıyorsa, diğer kişilerle uyumsuzsa, sigara dumanını veya kirli havayı soluyorsa, bulaşıcı hastalıklara karşı aşılanmıyorsa, sağlık hizmetlerinden yeterince yararlanmıyorsa, planlı bir eğitim almıyorsa, ağız ve diş sağlığına özen göstermiyorsa, ekonomik koşulları kötüyse, stresli bir yaşam içindeyse hastalık riski altındadır. Hastalık riski sağlıksızlığın tanımıdır.

SAKATLIK NEDİR?
Sakatlık; kişinin bazı organlarını ya da organlarının fonksiyonlarını kaybetmesidir. Kalıtsal faktörlerin dışındaki sakatlıkların tümü insan davranışları ile ilgilidir. Zira kazalar gebelikte annenin, doğumdan sonra ise ailenin, toplumun ya da bireyin kendi davranışlarıyla yakından ilgilidir. Çünkü sakatlıklar, bazı hastalıklar, kazalar ve zorlamalar (şiddet, terör, savaş, deprem vb.) sonucunda ortaya çıkmaktadır. Örneğin trafik kazaları, ev kazaları, iş kazaları, kitlesel kazalar (yangın, patlama, çökme vb.) ve doğal afetler (deprem, sel, heyelan vb.) gibi etkenler sakatlıklara neden olmaktadır. Çoğu kez dikkatsizlik, önlemsizlik, eğitimsizlik ve denetimsizlik sonucu oluşan sakatlıklar, insan davranışlarıyla ilişkili olan sağlıkta kötülük hâlidir.

3 yorumlar

Yazılar

Yorumlarınız Bizim İçin Önemli

E-mail adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli Alanlar * ile işaretlidir. Yorumunuz incelendikten sonra yayınlanacaktır.

Yanıttan vazgeç

3 Yorumlar

  • 藏金网
    Haziran 7, 2018, 3:22 am

    这个博客就像一座宝藏,我是来掘金滴!

    YANITLA
  • kitty23
    Haziran 18, 2018, 6:18 am

    第一次看,感觉还挺新鲜!

    YANITLA
  • 948
    Haziran 22, 2018, 1:17 am

    炎热夏天,闲来无事,拜读博客,消暑解闷!

    YANITLA

Son Yazılar

En Çok Okunanlar

En Çok Yorumlananlar